Kolagen stanowi kluczowe białko strukturalne występujące w organizmach ludzi i zwierząt. Ponieważ w 90% tworzy tkankę łączną, jest budulcem większości narządów. Występuje między innymi w skórze, stawach, ścięgnach, więzadłach, mięśniach gładkich, błonach śluzowych, nerwach, kościach, rogówce, naczyniach krwionośnych i sercu. Wzmacnia tkanki i nadaje im odporność na rozciąganie. Chociaż organizm człowieka ma zdolność do syntezy kolagenu, maleje ona wraz z wiekiem. O tempie degradacji kolagenu decyduje wiele czynników, zarówno genetycznych, jak i związanych z szeroko pojętym stylem życia. Warto mieć wiedzę, co niszczy kolagen w organizmie, by świadomie przeciwdziałać temu procesowi.
Wpływ hormonów na kolagen
Tworzenie nowych włókien kolagenowych to zasługa przede wszystkim hormonów. W syntezie kolagenu uczestniczą żeńskie hormony płciowe, między innymi estrogen, estradiol oraz progesteron. Z tego względu u kobiet w okresie menopauzy można zaobserwować gwałtowny spadek kolagenu, co wynika z malejącego poziomu estrogenów. Ponadto na syntezę kolagenu wpływają również hormony tarczycy i przysadki mózgowej: TSH, LH i FSH. Zaburzenia ich prawidłowej pracy mogą mieć związek z niższym poziomem kolagenu, nieadekwatnym do wieku.
Oznaki niskiego poziomu kolagenu w organizmie
- sucha, szorstka skóra,
- utrata elastyczności skóry,
- zmarszczki i rozstępy,
- wolno gojące się rany,
- bolące stawy,
- osłabienie mięśni,
- kruche naczynia krwionośne (zwiększona podatność na siniaki),
- cieńsze, skłonne do uszkodzeń włosy,
- łamliwe i pękające paznokcie,
- osłabione mięśnie,
- wyższa podatność na złamania kości,
- choroby zębów i dziąseł,
- dolegliwości jelitowe,
- problemy związane z funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego,
- niektóre choroby płuc (na przykład POChP).
Wszystkie wymienione wyżej objawy niskiego poziomu kolagenu w organizmie mogą mieć także inne przyczyny, dlatego należy skonsultować je z lekarzem.
Kolagen a stres oksydacyjny
Wiesz już, z czego wynika spadek syntezy kolagenu. Pora zatem odpowiedzieć na pytanie tytułowe niniejszego artykułu – co niszczy kolagen w organizmie? To przede wszystkim wolne rodniki, czyli reaktywne formy tlenu w organizmie. Nadmiar wolnych rodników w postaci grup atomów lub jonów łączy się z białkami w organizmie, zmieniając ich strukturę, co dotyczy także kolagenu. Mowa wówczas o zjawisku tzw. stresu oksydacyjnego. Młody i zdrowy organizm potrafi sam neutralizować wolne rodniki. Przeciwdziałają im również antyoksydanty, które hamują lub spowalniają proces utleniania się cząsteczek. Dlatego tak ważne jest, aby dążyć do zachowania naturalnej równowagi pomiędzy wolnymi rodnikami a przeciwutleniaczami.
Co powoduje stres oksydacyjny w organizmie?
Reaktywne formy tlenu z niesparowanym elektronem powstają w wyniku różnego rodzaju zaburzeń homeostazy organizmu. Stres oksydacyjny może wynikać zarówno z chorób, jak i z szeregu czynników środowiskowych. Jeśli zatem chcemy odpowiedzieć sobie na pytanie, co niszczy kolagen, należy poszukać odpowiedzi wśród przyczyn oksydacji cząsteczek. Niektóre wcale nie są takie oczywiste i lepiej zdawać sobie z nich sprawę.
Zanieczyszczone powietrze
Smog stanowi jedną z głównych przyczyn powstawania wolnych rodników, nasilając stres oksydacyjny w organizmie. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia jest powietrze zanieczyszczone metalami ciężkimi, takimi jak nikiel, arsen, kadm, ołów czy kobalt. Poza stresem oksydacyjnym ekspozycja na metale ciężkie przyczynia się do powstawania cytokin prozapalnych w organizmie. Zaburzają one produkcję kolagenu i mają negatywny wpływ na ogólną integralność skóry, błon śluzowych czy chrząstek.
Stres psychiczny
Przewlekły stres ma bardzo niekorzystny wpływ na wiele aspektów zdrowotnych. Wynika to z nadmiernie obciążonego układu nerwowego, do czego przyczynia się również niedostateczna ilość snu. Poziom wolnych rodników wzrasta, a osłabiony organizm nie nadąża samodzielnie ich neutralizować. Wówczas niezbędne jest wygospodarowanie czasu na regenerację.
Nadmiar lub niewystarczająca ilość aktywności fizycznej
Faktem jest, że ruch stymuluje krążenie krwi i usprawnia przebieg procesów metabolicznych w organizmie. Tym samym odpowiednia dawka aktywności fizycznej korzystnie wpływa na neutralizację wolnych rodników. Jednak siedzący tryb życia prowadzi do zmniejszonej syntezy kolagenu. Z tego względu wskazane jest zachowanie złotego środka. Zamiast sportów wyczynowych warto postawić na regularne treningi o umiarkowanej intensywności.
Nadużywanie alkoholu
Alkohol etylowy negatywnie wpływa na zdrowie tkanek i narządów w organizmie. Spożywany w nadmiarze powoduje stany zapalne i zaburza równowagę oksydoredukcyjną w wątrobie. Stąd też nadużywanie alkoholu stanowi jedną z przyczyn niszczenia kolagenu w tkankach.
Palenie tytoniu
Dym papierosowy, podobnie jak zanieczyszczone powietrze, zawiera toksyczne cząsteczki, które przyczyniają się do powstawania większej ilości wolnych rodników w organizmie. Zaburzają strukturę chemiczną kolagenu i zmniejszają aktywność produkujących go fibroblastów.
Promieniowanie UV
Nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe powoduje uszkodzenia komórek skóry i zwiększa ilość wolnych rodników w organizmie. Do takiego stanu prowadzi nie tylko opalanie się na świeżym powietrzu, ale również korzystanie z solarium czy długotrwałe przebywanie przed ekranami bez odpowiednich filtrów.
Kolagen a nieprawidłowa dieta
Poza hormonami w syntezie kolagenu uczestniczy szereg składników odżywczych, takich jak witamina C, witamina A, witamina E, cynk, selen, miedź, mangan oraz siarka. Wysoko przetworzona lub mało urozmaicona dieta może zatem powodować ich niedobory, a w konsekwencji zaburzać produkcję kolagenu w organizmie. Warto wspomnieć także o tym, że nadmierne spożycie cukru również negatywnie wpływa na poziom kolagenu. Prowadzi ono do procesu glikacji białek, zaburzając ich prawidłową strukturę i przyczyniając się do ich rozpadu.
Profilaktyka – jak przeciwdziałać niszczeniu kolagenu w organizmie?
Jak widać, to co niszczy kolagen, zależy przede wszystkim od Twoich codziennych nawyków i przyzwyczajeń. Wyciągając wnioski, możesz przeciwdziałać degradacji kolagenu na wiele różnych sposobów.
- Stosuj kremy z filtrem – filtry chemiczne pochłaniają promienie UV, a filtry mineralne tworzą na skórze film ochronny, który odbija promienie słoneczne.
- Używaj maseczek antysmogowych – jeśli jakość powietrza w Twoim otoczeniu jest zła, zadbaj o maskę z filtrami FFP3, które zatrzymują do 99% szkodliwych dla zdrowia cząsteczek.
- Dbaj o wartościowe odżywianie – w ramach codziennej diety możesz dostarczać swojemu organizmowi szereg antyoksydantów oraz składników wspierających prawidłową syntezę kolagenu. W Twoim jadłospisie powinny gościć przede wszystkim świeże warzywa i owoce, chude mięso i ryby, orzechy, tłoczone na zimno oleje oraz produkty pełnoziarniste. Unikaj natomiast spożywania słodyczy i fast foodów.
- Ogranicz stres – zadbaj o codzienny czas na relaks i właściwą ilość snu (osoby dorosłe powinny przesypiać 7-8 godzin w ciągu doby).
- Wyeliminuj lub ogranicz używki – papierosy i alkohol to nie tylko to, co niszczy kolagen. Są szkodliwe dla zdrowia pod wieloma aspektami, dlatego należy ich unikać.
- Dbaj o aktywność fizyczną – jeśli zmagasz się z niskim poziomem kolagenu lub możesz mieć do tego predyspozycje, wybierz aktywności w mniejszym stopniu obciążające stawy. Dobry pomysł może stanowić na przykład pływanie na basenie.
- Suplementacja – źródła kolagenu warto uwzględnić w codziennej diecie, jednak najlepiej przyswajalne białko strukturalne zawierają suplementy diety. Do Twojego wyboru pozostają preparaty z kolagenem hydrolizowanym lub liofilizowanym.
Artykuł przygotowany przez autorkę bloga o kolagenie Wawrzynowska.blog.
